In dit artikel reconstrueren we de zaak stapsgewijs:
- Het moordonderzoek en de eerste rechtszaken (1999–2005)
- De rol van forensisch bewijs, met name DNA en geurproef
- De publieke campagne van Maurice de Hond
- Pogingen tot herziening en juridische ontwikkelingen
- De mediaproducten: dossiers, boeken, podcasts en film
- Juridische lessons learned en de huidige stand van zaken (2025)
- Een uitgebreid overzicht van media over de zaak
De moord en het eerste onderzoek (1999–2000)
1.1 De feiten
Op 25 september 1999 ontdekt de politie in de woning aan de Zwolseweg in Deventer het levenloze lichaam van Jacqueline Wittenberg-Willemen, weduwe en bekend in de lokale gemeenschap. De sectie concludeert dat zij gewurgden meerdere keren met een mes gestoken is. Achteraf stelt de schouwarts vast dat het daadwerkelijke moment van overlijden 23 september was — cruciaal voor de tijdslijn van de zaak.
Al snel komt Ernest Louwes, fiscaal jurist en als executeur-testamentair nauw betrokken bij het overlijden van de weduwe, in beeld. Hij wordt in november 1999 gearresteerd. De media storten zich op de zaak; de eerste contouren van wat later een mediadrama zou worden, zijn zichtbaar. Lokale speurwerkers speuren naar bewijs, maar het verloop van het politieonderzoek roept vanaf het begin vragen op — onder andere over het exacte tijdstip van overlijden en de invalshoeken in het dossier.
1.2 Het juridisch begin
- Maart 2000: de rechtbank spreekt Louwes vrij wegens gebrek aan overtuigend bewijs.
- December 2000: in hoger beroep veroordeelt het Gerechtshof hem tot 12 jaar gevangenisstraf. Een belangrijk bewijselement is dan een vermeende verband tussen Louwes en een mes via een geurproef.
- Kritiek op dit bewijs groeit — het mes blijft dubieus, en het vermoeden ontstaat dat de geurproef niet stevig genoeg is voor een veroordeling.
Herziening, geurproef en DNA-bewijs (2003–2005)
2.1 Herziening in beeld
In 2003 vernietigt de Hoge Raad het oordeel van het hof gedeeltelijk — met name vanwege onzekerheid over de geurproef en de status van het mes. De zaak komt terug bij het hof in ‘s-Hertogenbosch, onder supervisie van een herzieningsrechter. (hogeraad.nl)
2.2 DNA-sporen op de blouse
Nieuw forensisch onderzoek toont DNA van Louwes op de blouse van Wittenberg aan — met name bij de kraag en ribstreek. Het hof oordeelt dat deze sporen niet passen bij volkomen neutraal contact, maar eerder bij fysiek geweld. In februari 2004 wordt Louwes opnieuw tot 12 jaar gevangenisstraf veroordeeld. De Hoge Raad verwerpt in 2005 het verzet in cassatie en laat de veroordeling onherroepelijk. (nl.wikipedia.org/wiki/Deventer_moordzaak)
2.3 Discussie en kritiek
Critici, waaronder juridisch onderzoekers en familie van Louwes, opperen dat de DNA-conservering en het labproces vatbaar waren voor contaminatie of vergissingen. Deze discussie speelt—maar wordt geacht niet substantieel genoeg om juridisch ontvankelijk te zijn voor herziening. De zaak wordt juridisch gesloten als “onherroepelijk”.
Maurice de Hond: campagne, kruistocht en confrontatie
3.1 Van opiniepeiler naar mediacampagnevoerder
Rond 2005 stapt opiniepeiler Maurice de Hond publiekelijk op de barricade: volgens hem is Ernest Louwes onschuldigen is de “klusjesman” — Michaël de J., werkzaam in het gezin — de echte dader. Hij start een mediacampagne: radio-optredens, talkshows, websites, flyers en artikels onder de noemer “alles ligt op straat” of “wacht u af wat er nog komt”. Deze campagne krijgt veel publieke aandacht, maar heeft geen wettelijke basis voor rechters om tot een ander oordeel te komen.
3.2 Juridische gevolgen
Civiele zaak (2007)
De Rechtbank Amsterdam legt De Hond kort daarna een publiek verbod op om De J. als mogelijke dader te bestempelen. Hij wordt veroordeeld tot een schadevergoeding aan De J. en diens partner.
Strafrechtelijke veroordeling (2007–2009)
In dezelfde periode volgt een strafzaak wegens smaad/laster: in 2007 veroordeelt de rechtbank hem, inclusief een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee maanden. Het Gerechtshof bevestigt in 2009 de straf en ook de Hoge Raad wijst in 2011 zijn cassatie af. Dit is juridisch zeer relevant omdat daarbij duidelijk wordt gesteld: vrijheid van meningsuiting stopt waar stellige beschuldigingen aan een niet-veroordeelde persoon schade toebrengen — zelfs als daar “publiek belang” op zit.
Louwes vrij, herzieningspogingen en de juridische finale
4.1 Vrijlating en publicatie (2009)
In april 2009 komt Ernest Louwes onder voorwaarden vrij na ruim twee derde van zijn straf te hebben uitgezeten. Kort daarna verschijnt zijn boek Schuldig, waarin hij het gerechtelijk traject vanuit zijn perspectief beschrijft. Het boek staat symbool voor zijn kant van het verhaal — maar tegelijkertijd wordt later gemeld dat het grotendeels geschreven is door een ghostwriter, wat de geloofwaardigheid in publieke debatten ondermijnt.
4.2 Pogingen tot herziening (2010–2023)
- Tussen 2010 en 2013 probeert Louwes via het Adviescollege ACAS diverse aspecten te laten herzien: vooral rond DNA, GSM-mastdata, en het harte tijdstip van overlijden.
- In de jaren daarna komen er coldcase-onderzoeken en documenten (zoals cd-roms van het politieonderzoek) in het publieke domein — o.a. via stichting Oordeelzelf en DWDD.
- Mei 2022: officier van justitie Aben sluit het coldcase-onderzoek af, zonder dat er nieuw ‘novum’ is gebleken.
- December 2023: de Hoge Raad wijst het herzieningsverzoek van Louwes opnieuw af — geen nieuw bewijs dat voldoende is voor een heropening. Daarmee is de juridische eindstand opnieuw bevestigd. (hogeraad.nl, uitspraken.rechtspraak.nl)
4.3 Kort geding DNA (2025) en het huidige juridisch decorum
In 2025 verliest Louwes een kort geding waarin hij nieuw DNA-onderzoek op nagelvuil wilde afdwingen. De rechter wijst hem door naar de Procureur-Generaal bij de Hoge Raad, als de juiste route voor heropening. Op diezelfde juridische achtergrond speelt de nieuwe smaadzaak tegen Maurice de Hond, omdat de inhoud van zijn recente uitspraken mogelijk opnieuw het bordje van “beschuldiging” op De J. plaatst — ondanks het eerder opgelegde verbod en de strafrechtelijke veroordeling.
Media, podcasts, boeken en film: hoe de zaak leeft in de cultuur
5.1 Podcasts
- De Deventer Mediazaak (VPRO/HUMAN, 2021 – zesdelige serie): onderzoekt hoe van een strafzaak een mediazaak werd, inclusief rol van journalisten, framing en herkomst van de publieke opinie. Podcast luisteren
- De Deventer Moordzaak (De Stentor, 2019 – vierdelige podcast): reconstructie met journalistiek oog op feiten, openstaande vragen en interviews met betrokkenen. Podcast luisteren
- Podcasts van Oordeelzelf (Maurice de Hond-netwerk) waarin onconventionele visies op de zaak worden gepresenteerd — vaak als onderdeel van de tegenbeweging tegen de mainstream lezing. Podcast luisteren
5.2 Boeken
- Bas Haan – De Deventer moordzaak. Het complot ontrafeld (heruitgaven): onderzoeksjournalistiek dat de media-omgeving en campages rond De Hond blootlegt; basis voor de film De Veroordeling.
- Ernest Louwes – Schuldig: zijn persoonlijke relaas als veroordeelde, gepresenteerd als autobiografisch confessioneel document.
- Ton Derksen – Leugens over Louwes (2011) en De Deventer karaktermoord (2023): kritische reconstructies vanuit het perspectief van mogelijke gerechtelijke dwaling.
- Diverse journalistieke analyses in kranten, tijdschriften en true-crime blogs.
5.3 Film
- De Veroordeling (2021): speelfilm gebaseerd op het boek van Bas Haan, focust vooral op de mediacampagne van De Hond en de gevolgen voor De J. en de publieke opinie. Bekroond met meerdere Gouden Kalveren; een cultureel marker voor het publieke debat over waarheidsvinding.
Juridische en maatschappelijke reflectie
6.1 Waarom deze zaak steeds terugkomt
- Juridische spanning: spanning tussen strafrechtelijke reconstructie (DNA, getuigen, rechters) en publiek debat(media, opiniemakers, publiek).
- Media als speler, niet als verslaggever: De Hond veranderde van opiniemaker naar actieve participant, wat media-ethiek en verantwoordelijkheidsgevoel op scherp zette.
- De grens tussen vrijheid van meningsuiting en smaad: in de HR-uitspraak van 2011 is duidelijk dat “publiek beschuldigen zonder juridisch bewijs” niet valt onder art. 10 EVRM, zelfs bij “publiek belang”.
Huidige stand van zaken (2025)
- Ernest Louwes blijft juridisch veroordeeld. Alle herzieningsverzoeken zijn afgewezen.
- Maurice de Hond staat opnieuw voor de rechter: de smaadzaak van 2007–2009 krijgt mogelijk een nieuwe dimensie vanwege recente uitlatingen.
- Het debat draait niet langer alleen om schuld of onschuld, maar ook om hoe we in Nederland omgaan met persoonlijke oorlogsvoering via media, borging van rechtsbescherming en macht in publieke opinie.
Overzicht: boeken, films & documentaires en podcasts over de Deventer moordzaak
Boeken
- Bas Haan – De Deventer moordzaak. Het complot ontrafeld
- Ernest Louwes – Schuldig
- Ton Derksen – Leugens over Louwes
- Ton Derksen – De Deventer karaktermoord
Films & documentaires
- De Veroordeling (speelfilm, 2021)
- Diverse (TV)documentaires via VPRO, AVROTROS, NPO over de zaak en de mediacampagne
Podcasts
- De Deventer Mediazaak (VPRO/HUMAN, 2021)
- De Deventer Moordzaak (De Stentor, 2019)
- Oordeelzelf-podcasts (Maurice de Hond-netwerk)
