Wat gebeurt er werkelijk achter de gesloten deuren van een tbs-kliniek? Wie zijn de mensen die er worden behandeld, hoe bepalen deskundigen of iemand weer naar buiten mag en hoe veilig is het systeem eigenlijk? In de podcast In de tbs probeert Hans Faber antwoorden te vinden op vragen die voor hem allesbehalve theoretisch zijn.
Faber is de oom van Anne Faber, die in 2017 werd vermoord door Michael P. De zaak leidde tot felle discussies over de manier waarop Nederland omgaat met veroordeelden met ernstige psychiatrische problematiek. Voor Hans Faber werd die discussie persoonlijk.
Een bijzondere blik op het tbs-systeem
Voor de gelijknamige televisieserie liep Faber een jaar lang mee in de Van der Hoeven Kliniek in Utrecht. Hij sprak er met patiënten, begeleiders en behandelaars en kreeg toegang tot een wereld die normaal grotendeels voor het publiek verborgen blijft. De vijfdelige documentaireserie werd geregisseerd door Elena Lindemans.
De podcast In de tbs, gemaakt door NPO Luister en BNNVARA, gaat verder waar de televisieserie begint. Faber bespreekt zijn ervaringen en twijfels met mensen die dagelijks met tbs te maken hebben. Daarbij draait het niet zozeer om afzonderlijke misdrijven, maar om de veel ingewikkeldere vraag wat er ná een ernstig delict moet gebeuren.
Want hoe behandel je iemand die door een psychiatrische stoornis gevaarlijk gedrag heeft vertoond? Wanneer is iemand voldoende behandeld? En hoeveel risico mag een samenleving accepteren wanneer een patiënt langzaam weer vrijheden krijgt?
LUISTERTIP: Ontdek meer sterke producties in ons overzicht van Nederlandse true crime-podcasts.Veiligheid, behandeling en verslaving
De podcast bestaat uit drie uitgebreide inhoudelijke afleveringen, voorafgegaan door een korte introductie. Iedere aflevering behandelt een van de grote dilemma’s binnen de tbs.
In Veiligheid staat de ogenschijnlijke tegenstelling centraal tussen incidenten met tbs’ers en de vraag in hoeverre het systeem juist nieuwe slachtoffers voorkomt. Faber spreekt hierover onder anderen met tbs-advocaat Job Knoester en een hoofdbehandelaar van de Van der Hoeven Kliniek.
Een andere aflevering behandelt verslavingsproblematiek. Veel patiënten kampen naast psychiatrische problemen ook met verslaving. Binnen een beveiligde kliniek kan iemand lange tijd stabiel functioneren, maar hoe gaat dat wanneer de verleidingen van de buitenwereld weer binnen bereik komen?
In Behandeling komt misschien wel de moeilijkste vraag aan bod: is werkelijk iedereen behandelbaar? Faber spreekt daarvoor onder anderen met hoofdbehandelaar Maaike van den Bremer en Michiel van der Wolf, hoogleraar forensische psychiatrie.
Juist doordat de podcast deskundigen tegenover de twijfels en observaties van Faber zet, ontstaat geen eenvoudig verhaal met helden en schurken. Het is een serie over een systeem waarin veiligheid, psychiatrische behandeling en terugkeer naar de maatschappij voortdurend met elkaar botsen.
Wie is Hans Faber?
Hans Faber werkte als journalist voor onder andere de Volkskrant en Het Financieele Dagblad en trad na de verdwijning van Anne Faber op als woordvoerder van de familie. Later schreef hij samen met Wim Faber het boek Anne – Kroniek van een zoektocht.
Zijn persoonlijke geschiedenis geeft In de tbs een bijzondere lading. Faber kijkt niet alleen als journalist naar het systeem. Hij behoort zelf tot een familie die met de zwaarst denkbare gevolgen van geweld te maken kreeg.
Juist daarom is het opvallend dat de serie niet kiest voor een gemakkelijke veroordeling van alles wat met tbs te maken heeft. Tijdens zijn verblijf in de kliniek wordt Faber geconfronteerd met patiënten die ernstige delicten hebben gepleegd, maar met wie hij tegelijkertijd gewone menselijke gesprekken voert. Dat levert ongemakkelijke en soms confronterende vragen op.
Elena Lindemans
De bijbehorende televisieserie werd geregisseerd door documentairemaker Elena Lindemans. Zij is onder meer bekend van Moeders springen niet van flats, Vrouw slaat man, Ik heb het niet gedaan en later Een goede dood en Slachtofferhulp. Haar werk richt zich vaker op maatschappelijke onderwerpen en werelden die voor buitenstaanders moeilijk toegankelijk zijn.
Ook kijken: de documentaireserie In de TBS
Wie na de podcast verder wil, kan eigenlijk niet om de gelijknamige vijfdelige documentaireserie In de TBS heen. Daarin zie je Faber daadwerkelijk een jaar lang meelopen in de Van der Hoeven Kliniek en ontmoet je patiënten en medewerkers die met het tbs-systeem te maken hebben.
KIJKTIP: Bekijk In de TBS bij NPO Start
Boek over de zaak Anne Faber
Voor wie meer wil begrijpen van de persoonlijke achtergrond van Hans Faber is er het boek Anne – Kroniek van een zoektocht van Hans en Wim Faber. Het boek reconstrueert de verdwijning van Anne Faber, de dagenlange zoektocht en de gebeurtenissen die daarop volgden.
LEESTIP: Meer over Anne – Kroniek van een zoektocht
In de tbs luisteren
In de tbs is vooral interessant voor luisteraars die verder willen kijken dan de misdaad zelf. Het is geen traditionele true crime-podcast waarin stap voor stap een zaak wordt gereconstrueerd. De serie begint juist waar veel misdaadverhalen eindigen: bij de vraag hoe de samenleving daarna omgaat met een dader die ook patiënt is.
Dat maakt In de tbs inhoudelijk, ongemakkelijk en soms verrassend genuanceerd.
