Een verhaal over drie doden op zee wordt in Katwijk al meer dan een eeuw fluisterend doorgegeven. Journalist Roeland Wendel hoort de legende als kind van zijn opa. Jaren later besluit hij uit te zoeken wat er werkelijk gebeurde aan boord van de visserslogger KW 171. In de podcast Zwijgen aan Zee verandert een oude dorpsvertelling langzaam in een persoonlijk onderzoek naar moord, geloof, groepsdruk en de macht van collectief zwijgen.
Sommige familieverhalen zijn bedoeld om te vermaken. Andere klinken zo ongeloofwaardig dat ze jarenlang in je hoofd blijven rondspoken.
Roeland Wendel groeit op met zo’n verhaal. Zijn opa vertelt hem over een Katwijkse vissersboot waarop in 1915 iets gruwelijks zou zijn gebeurd. Tijdens een reis over de Noordzee zouden meerdere bemanningsleden zijn vermoord. De oorzaak werd gezocht in godsdienstwaanzin, angst en het idee dat de duivel aan boord was gekomen.
Voor Wendel klinkt het aanvankelijk als een luguber spookverhaal. Totdat hij ontdekt dat het schip werkelijk heeft bestaan en dat er inderdaad drie opvarenden onder raadselachtige omstandigheden om het leven kwamen.
In de zesdelige podcast Zwijgen aan Zee probeert hij de feiten achter de beruchte Gekkenlogger te achterhalen. Maar hoe dichter hij bij het verleden komt, hoe duidelijker wordt dat niet iedereen zit te wachten op zijn vragen.
Waar gaat de podcast Zwijgen aan Zee over?
Zwijgen aan Zee begint bij een oude Katwijkse legende over de haringlogger KW 171. Het schip vertrok in 1915 met een groep vissers naar zee. Tijdens de reis sloeg de stemming aan boord om. Een bemanningslid raakte ervan overtuigd dat het einde der tijden was aangebroken en wist anderen in zijn overtuigingen mee te trekken.
Wat daarna precies gebeurde, vormt het grote mysterie van de podcast.
Journalist en presentator Roeland Wendel probeert te reconstrueren hoe een gewone visreis kon veranderen in een dodelijk drama. Hij onderzoekt oude krantenberichten, historische documenten, gemeentelijke archieven en verhalen die binnen Katwijkse families zijn doorgegeven.
Daarbij stuit hij op geheime of moeilijk toegankelijke dossiers, verdwenen documenten en nabestaanden die vinden dat het verleden beter met rust kan worden gelaten. Ook vraagt hij zich af hoe betrouwbaar de journalisten en andere bronnen uit 1915 eigenlijk waren. De podcast telt een trailer en zes afleveringen van ongeveer 25 tot 38 minuten.
De zoektocht duurde bijna drie jaar. Volgens Wendel groeide het onderzoek uit tot veel meer dan een reconstructie van een oude moordzaak. Het werd ook een verhaal over angst, geloof, groepsdruk en de vraag waarom een gemeenschap generaties lang over een traumatische gebeurtenis blijft zwijgen.
De legende van de Gekkenlogger
De bijnaam Gekkenlogger verwijst naar de KW 171, een vissersschip uit Katwijk aan Zee. Het woord logger werd gebruikt voor een schip waarmee vissers op haringvangst gingen.
Wanneer het schip in 1915 uitvaart, woedt in Europa de Eerste Wereldoorlog. Onder de strenggelovige bemanning leven angstige ideeën over oorlog, straf en het einde van de wereld. Tijdens de reis raakt een van de vissers ervan overtuigd dat hij een bijzondere goddelijke opdracht heeft gekregen.
Langzaam zou de angst zich onder meerdere opvarenden hebben verspreid. De gesloten omgeving van het schip, de zware omstandigheden op zee en het ontbreken van contact met de buitenwereld vormen een beklemmend decor.
Aan het einde van de reis zijn drie mannen dood.
Maar wat er precies met hen is gebeurd, wie waarvoor verantwoordelijk was en waarom latere generaties er nauwelijks over spraken, blijkt moeilijker vast te stellen. Historische feiten, religieuze interpretaties en familieverhalen zijn in de loop van ruim honderd jaar met elkaar verweven geraakt.
Wendel probeert die lagen voorzichtig van elkaar los te maken.
De persoonlijke zoektocht van Roeland Wendel
Het onderzoek begint bij de opa van Roeland Wendel. Hij is degene die de oude legende opnieuw tot leven brengt en zijn kleinzoon nieuwsgierig maakt naar wat er werkelijk is gebeurd.
Wanneer zijn opa onverwacht overlijdt, krijgt het onderzoek een andere betekenis. Het verhaal wordt voor Wendel een manier om de band met hem vast te houden. In de eerste aflevering zijn gesprekken met zijn opa en moeder te horen die het begin van de zoektocht markeren.
Gaandeweg raakt het onderzoek steeds sterker verweven met Wendels eigen familiegeschiedenis en zijn band met Katwijk. Hij groeide op in een omgeving waarin geloof een belangrijke rol speelde, maar ontwikkelde later een andere verhouding tot dat geloof en de gemeenschap.
Zijn persoonlijke geschiedenis staat niet los van het oude scheepsdrama. Integendeel: tijdens zijn zoektocht merkt hij dat dezelfde mechanismen nog altijd herkenbaar zijn. De behoefte om bij een groep te horen, de angst om familieleden teleur te stellen en de neiging om moeilijke onderwerpen onbesproken te laten, spelen ook in zijn eigen leven een rol.
Hierdoor wordt Zwijgen aan Zee meer dan een historische reconstructie. Het is ook een verhaal over afkomst en over wat er gebeurt wanneer iemand vragen stelt bij de verhalen waarmee hij is opgegroeid.
Wie is Roeland Wendel?
Roeland Wendel is journalist, online maker en presentator. Hij studeerde journalistiek aan de Hogeschool Utrecht en werd bij een breed publiek bekend door zijn werk op sociale media en televisie.
Op NPO 3 presenteert hij onder meer De Mensenbieb. In dat programma stellen kinderen hun vragen niet aan boeken, maar aan mensen met een bijzonder leven of verhaal. Wendel was daarnaast betrokken bij programma’s en producties als Buddy Buddy en EenVandaag.
Zijn toegankelijke presentatiestijl is ook in Zwijgen aan Zee herkenbaar. Hij legt ingewikkelde historische informatie helder uit en laat de luisteraar meekijken met zijn twijfels en ontdekkingen.
Tegelijkertijd is hij geen afstandelijke verteller. Zijn relatie met zijn opa, moeder, geloof en geboortestreek is onderdeel van het onderzoek. Dat maakt de serie persoonlijk, maar zorgt ook voor extra spanning: iedere ontdekking kan gevolgen hebben voor zijn eigen familiebanden.
De regisseurs van Zwijgen aan Zee
De podcast werd gemaakt door Roeland Wendel en geregisseerd door Simon Heijmans en Judith Grobecker.
Simon Heijmans
Simon Heijmans is acteur, schrijver en podcastmaker. Hij is vooral bekend van de bekroonde podcast De brand in het landhuis, waarin hij de dood van kunstverzamelaar Ewald Marggraff onderzoekt.
Ook maakte hij onder meer De gestolen schilderijen van Jopie Huisman, De zachte kracht en Het verhaal van de schaal. Zijn producties combineren journalistiek onderzoek vaak met sterke verhalende scènes en een bijna filmische geluidsregie. De brand in het landhuis won onder meer de BNR Podcast Award en een DirectorsNL Award.
Zijn invloed is in Zwijgen aan Zee vooral hoorbaar in de zorgvuldige spanningsopbouw en de manier waarop historische informatie, persoonlijke reflectie en reconstructies met elkaar worden verweven.
Judith Grobecker
Judith Grobecker is journalist en ervaren podcastregisseur bij BNNVARA. Ze werkte onder meer aan Bingomaffia, een podcast over de schimmige en criminele wereld achter het bingospel.
Daarnaast was ze betrokken bij producties als WIELS de moordzaak, De gijzeling van Gladbeck en verschillende andere verhalende podcasts en audioprogramma’s.
In Zwijgen aan Zee zorgt de regie ervoor dat het historische moordmysterie spannend blijft, terwijl er voldoende ruimte is voor de persoonlijke en maatschappelijke lagen van het verhaal.
Is Zwijgen aan Zee true crime?
Zwijgen aan Zee valt duidelijk binnen het truecrimegenre. De serie onderzoekt drie historische sterfgevallen en probeert te reconstrueren wat er aan boord van de KW 171 is gebeurd.
Toch past de podcast ook in de categorieën geschiedenis, documentaire en persoonlijke verhalen. NPO Luister deelt de productie eveneens in onder documentaire, geschiedenis, misdaad en verhalen.
Wie van podcasts als De brand in het landhuis, De Deventer Mediazaak en historische coldcasepodcasts houdt, zal in Zwijgen aan Zee veel herkenbare elementen vinden.
Boeken, video’s en andere media over de Gekkenlogger
Het drama rond de KW 171 is eerder in lokale publicaties, historische programma’s en artikelen behandeld. Er is op dit moment geen bekend, breed verkrijgbaar non-fictieboek dat uitsluitend over de Gekkenlogger gaat. Wel zijn er verschillende aanvullende bronnen.
Promo en achtergrondvideo van BNNVARA
BNNVARA publiceerde bij de lancering een promotievideo en achtergrondinformatie over de podcast. Daarin vertelt Roeland Wendel over het begin van zijn onderzoek en de betekenis van het verhaal voor Katwijk en zijn eigen familie. Bekijk de officiële informatie en promo bij BNNVARA
Interview met Roeland Wendel in de VPRO Podcastgids
De VPRO Podcastgids sprak Wendel over de totstandkoming van de serie, zijn band met zijn opa en de moeite die het kostte om toegang te krijgen tot bepaalde archiefstukken. Lees het interview in de VPRO Podcastgids
Radio-interview over het geheim van de Gekkenlogger
In het NPO Radio 5-programma De Avond van 5 wordt het historische drama besproken. Het fragment biedt aanvullende context over de KW 171, de religieuze overtuigingen van de bemanning en het langdurige zwijgen binnen Katwijk. Beluister het gesprek bij NPO Radio 5
Lokale berichtgeving uit Katwijk
Lokale nieuwsplatforms besteedden aandacht aan de podcast en de geschiedenis van de KW 171. Lees het artikel bij Alles over Katwijk
