Een verdwenen kasteelheer, een bebloede hal en een gerespecteerde dorpsdokter die al snel in het vizier van justitie komt. In de vierdelige podcast De Kasteelmoord onderzoekt journalist Gabriella Adèr een van de meest besproken Belgische moordzaken van deze eeuw. Niet alleen de misdaad staat centraal, maar ook de familieverhoudingen, de dorpsgemeenschap en de invloed van de media.
Een verdwijning achter de kasteelmuren
Op 31 januari 2012 verdwijnt de 34-jarige Stijn Saelens uit kasteel Carpentier in Wingene, West-Vlaanderen. In het kasteel worden bloedsporen en een kogelhuls gevonden, maar van Saelens ontbreekt aanvankelijk ieder spoor.
De verdwijning zorgt onmiddellijk voor onrust. Saelens komt uit een welgestelde zakenfamilie en woont met zijn vrouw en kinderen in het statige kasteel. Achter de ogenschijnlijk voorname façade blijkt echter een conflict te spelen tussen Saelens en zijn schoonvader André Gyselbrecht, een bekende en gewaardeerde dorpsarts.
Gyselbrecht komt al snel in beeld als hoofdverdachte. Daarmee verandert een raadselachtige vermissing in een verhaal over een ontspoorde familieruzie, criminele tussenpersonen en motieven die steeds ingewikkelder blijken te liggen. De zaak groeit uit tot een van de meest gemediatiseerde misdaaddossiers van België.
Meer dan een reconstructie van een moordzaak
De Kasteelmoord is geen traditionele podcast waarin alleen een chronologische opsomming van recherchebevindingen wordt gegeven. Gabriella Adèr reist naar West-Vlaanderen, spreekt met dorpsbewoners en onderzoekt hoe de betrokken families in hun omgeving werden bekeken.
In de eerste aflevering wordt duidelijk hoe snel verhalen, vermoedens en geruchten zich door een kleine gemeenschap kunnen verspreiden. De populaire dokter en zijn rijke schoonzoon lijken lange tijd deel uit te maken van dezelfde beschermde wereld, maar achter gesloten deuren zijn de verhoudingen ernstig verstoord.
Later verplaatst de aandacht zich naar de mensen die bij de uitvoering van het misdrijf betrokken zouden zijn geweest. Daarbij komt ook de verbinding met het Nederlandse criminele milieu aan bod. Adèr stelt voortdurend de vraag hoe een gerespecteerde arts uit een West-Vlaams dorp in contact kon komen met dergelijke personen.
De rol van pers en publieke opinie
Een van de sterkste onderdelen van de serie is de aandacht voor de Belgische media. De kasteelmoord bevat vrijwel alle elementen die een zaak aantrekkelijk maken voor kranten en televisieprogramma’s: geld, aanzien, een familievete, een kasteel en een verdachte die in zijn omgeving jarenlang op respect kon rekenen.
De makers onderzoeken of journalisten zich soms lieten gebruiken door de verschillende partijen. Werden verhalen bewust naar de pers gelekt? En hoeveel invloed had de publieke beeldvorming op de manier waarop verdachten, familieleden en mogelijke motieven werden beoordeeld?
Daarmee gaat de podcast niet alleen over de vraag wat er is gebeurd, maar ook over de manier waarop een ingewikkelde strafzaak verandert zodra die dagelijks in kranten en televisieprogramma’s wordt besproken. De serie laat de luisteraar nadenken over het verschil tussen juridische feiten, verklaringen van betrokkenen en verhalen die in de publieke opinie een eigen leven gaan leiden.
Wie is maker Gabriella Adèr?
Gabriella Adèr is journalist, podcastmaker en documentairemaker. Ze maakt producties voor onder andere de VPRO, NRC en KRO-NCRV. Naast De Kasteelmoord werkte ze aan podcasts als Cocaïnekoorts, Gerede Twijfel, Mijn kind, de moordenaar, Leven met de maffia en De verschrikkelijk mooie migratie (en alles wat erna kwam). Ook was ze betrokken bij de dagelijkse NRC-podcast Vandaag.
Haar stijl is onderzoekend en persoonlijk, zonder dat ze zichzelf nadrukkelijk op de voorgrond plaatst. Ze zoekt betrokkenen op, keert terug naar belangrijke locaties en probeert te begrijpen hoe mensen hun eigen rol in een zaak verklaren.
De Kasteelmoord werd geproduceerd door VPRO Podcast en NPO Radio 1. De vier hoofdafleveringen verschenen in april 2018 en duren ieder ongeveer een half uur.
Boek en documentaire over de kasteelmoord
Wie na het luisteren meer over de zaak wil weten, kan het boek De kasteelmoord – Kroniek van een aangekondigde dood van de Belgische misdaadjournalist Faroek Özgünes lezen. Özgünes reconstrueert het onderzoek en beschrijft uitvoerig welke conflicten zich in de periode vóór de moord achter de kasteelmuren afspeelden.
In 2022 verscheen bovendien een vierdelige Vlaamse documentaireserie met dezelfde titel. In deze VTM-productie reconstrueert Faroek Özgünes de familievete, het onderzoek en het proces. De serie is te vinden via VTM GO en Streamz. Je kunt hier de trailer bekijken.
Ook de podcast De Stemmen van Assisen besteedde tien jaar na de feiten aandacht aan de zaak:
