Op 10 februari 2014 wordt Nederland opgeschrikt door het nieuws dat oud-minister Els Borst (81) dood is aangetroffen in de garage van haar woning in Bilthoven. Eerst denkt men nog aan een ongeluk, maar al snel blijkt dat ze door geweld om het leven is gebracht. Het land reageert geschokt: Els Borst was niet zomaar een politica, maar een van de boegbeelden van de Nederlandse gezondheidszorg én een symbool van het liberale beleid rondom euthanasie. Wie wilde deze vriendelijke, bedachtzame vrouw dood hebben?
Els Borst: geliefde politica
Els Borst was arts, wetenschapper en politica. Ze diende van 1994 tot 2002 als minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor D66. Ze stond bekend als kundig, genuanceerd en betrokken. Het grote publiek kende haar vooral als de vrouw die de euthanasiewet door het parlement loodste — een historische wet waarmee Nederland in 2002 het eerste land ter wereld werd waar euthanasie onder strikte voorwaarden wettelijk werd toegestaan.
Hoewel velen haar roemden, kreeg Borst ook bedreigingen vanuit religieuze en conservatieve kringen. Maar dat deze bedreigingen ooit zouden uitmonden in moord, had niemand gedacht.
De avond van de moord
Op zondagavond 9 februari 2014 keert Borst terug van een partijcongres in Amsterdam. Ze parkeert haar auto in de garage onder haar huis. Wat er daarna precies gebeurt, blijft lang onduidelijk. De volgende dag vinden kennissen haar lichaam in de garage. Ze blijkt met meerdere messteken om het leven te zijn gebracht.
De moord leidt tot massale media-aandacht. Politici, collega’s en burgers betuigen hun afschuw. Wie zou een 81-jarige vrouw, zonder vijanden in haar directe omgeving, op zo’n brute manier hebben vermoord?
Een zaak die maandenlang muurvast zit
Maandenlang tast de politie in het duister. Er zijn geen getuigen, geen duidelijke sporen van inbraak, en weinig aanknopingspunten. Het land leeft mee met de familie Borst, maar de zaak lijkt muurvast te zitten. Speculaties gonzen: was het een willekeurige overval, of toch politiek of religieus gemotiveerd?
Intussen groeit de angst dat de moordenaar vrij rondloopt. De moord op zo’n prominente politica zet ook de discussie over de veiligheid van publieke figuren op scherp.
De onverwachte doorbraak
Pas in januari 2015 komt er een doorbraak. Bart van U., een 38-jarige man uit Rotterdam, wordt aangehouden voor een andere zaak: de moord op zijn zus, Loïs van U. Wanneer zijn DNA wordt vergeleken met sporen van de moord op Borst, volgt een match.
Bart van U. is psychisch ernstig ziek, met paranoïde wanen en religieuze obsessies. Hij ziet zichzelf als een soldaat van God. Tijdens verhoren verklaart hij dat hij Els Borst moest doden omdat ze de euthanasiewet had doorgevoerd. Hij zegt dat God hem de opdracht gaf haar te straffen.
Het proces tegen Bart van U.
Tijdens het proces in 2016 blijkt Bart van U. nauwelijks contact met de realiteit te hebben. Hij spreekt in Bijbelse termen, heeft waanideeën en gedraagt zich verward. Deskundigen oordelen dat hij lijdt aan schizofrenie en psychoses. Toch stelt de rechtbank hem volledig verantwoordelijk voor zijn daden, omdat hij volgens hen wél wist dat hij verkeerd bezig was.
Van U. krijgt twintig jaar cel en tbs met dwangverpleging voor de moord op zowel zijn zus als op Els Borst. Het vonnis benadrukt dat Nederland tekort is geschoten in het beschermen van de samenleving tegen een psychiatrisch patiënt die al lange tijd bekend was bij instanties.
Politieke en maatschappelijke nasleep
De moord op Els Borst werpt een schaduw over de discussie rond geestelijke gezondheidszorg, reclassering en het toezicht op mensen met ernstige psychiatrische stoornissen. Hoe kon iemand die zo duidelijk gevaarlijk was, vrij rondlopen? De politiek belooft verbeteringen, maar de zaak blijft symbool voor de schrijnende gaten in de geestelijke gezondheidszorg.
Voor velen blijft het onbegrijpelijk: hoe kon een vrouw die haar leven wijdde aan zorg en medemenselijkheid, zo tragisch aan haar einde komen?
Boeken, series/films, podcasts over de moord op Els Borst
Boeken
- Els Borst. Medicus in de politiek – Nele Beyens (2015) (biografie met uitgebreid hoofdstuk over haar dood)
- De moord op Els Borst – Simon Vuyk (2017)
Series & Documentaires
- Documentaire “De erfenis van Els Borst” (bekijk de documentaire hier)
Podcasts
- De Moord op Els Borst (NPO Radio 1 – korte serie)
- Diverse true-crime-podcasts hebben afleveringen gewijd aan de zaak, o.a. De Volksjury en Daders
Conclusie
De moord op Els Borst blijft een wonde in de Nederlandse geschiedenis: het verlies van een vooraanstaand politica, én het pijnlijk bewijs dat geestelijke gezondheidszorg soms levensreddend kan zijn — maar dat het ook dramatisch mis kan gaan als die zorg tekortschiet.
