Een spectaculaire bankroof, een vergeten aanslag en een kleuter die tijdens de Tweede Wereldoorlog aan deportatie ontsnapt. Op het eerste gezicht lijken het drie volkomen verschillende verhalen. In de Vlaamse podcast De kunst van het verdwijnen blijken ze echter allemaal verbonden met dezelfde straathoek in de Antwerpse Joodse wijk.
Podcastmakers Bart Van Nuffelen en Lucas Derycke graven laag voor laag in het verleden. Wat begint als een reconstructie van een brutale tunnelroof, groeit uit tot een indrukwekkende vertelling over misdaad, toeval, oorlog, herinneringen en mensen die uit beeld verdwenen.
Een tunnel onder de Antwerpse diamantwijk
Het eerste seizoen van De kunst van het verdwijnen begint in 2019. In de Antwerpse Zevende Wijk weten criminelen via een lange tunnel een bank binnen te dringen. Terwijl de politie het gebouw omsingelt, blijken de daders honderden meters verderop via een woning te zijn ontsnapt.
Ook interessant!
Het klinkt als een filmscenario, maar de roof heeft werkelijk plaatsgevonden. Theatermaker Bart Van Nuffelen raakt gefascineerd door de zaak en door de mensen die erbij betrokken waren. Tijdens zijn zoektocht ontdekt hij dat de plek waar de tunnelrovers bovengronds kwamen eerder het decor was van twee andere ingrijpende gebeurtenissen.
In 1980 vond op dezelfde straathoek een aanslag plaats op een groep Joodse kinderen. Nog verder terug, tijdens de Duitse bezetting in 1942, wist een vierjarig jongetje in deze buurt op wonderlijke wijze aan deportatie te ontkomen. De drie geschiedenissen worden in de podcast steeds verder met elkaar verweven.
Geschiedenis als een speurtocht
De kunst van het verdwijnen is daardoor meer dan een podcast over één misdaadzaak. De makers gebruiken de tunnelroof als ingang naar verschillende lagen van de Antwerpse geschiedenis. Getuigenissen, archiefstukken en persoonlijke herinneringen brengen gebeurtenissen tot leven die tientallen jaren uit elkaar liggen.
De serie doet denken aan een historische speurtocht. Telkens wanneer een vraag lijkt te zijn beantwoord, verschijnt er een nieuw detail dat het verhaal in een andere richting stuurt. De luisteraar ontdekt de verbanden tegelijk met de makers, zonder dat de podcast verandert in een opsomming van feiten.
Juist die opbouw maakt de serie zo meeslepend. De kunst van het verdwijnen gaat niet alleen over mensen die letterlijk verdwijnen, maar ook over verhalen die langzaam uit het collectieve geheugen raken. Sommige personen proberen bewust uit beeld te blijven. Anderen dreigen door het verstrijken van de tijd te worden vergeten.
Het tweede seizoen voert naar Amerika
In het tweede seizoen keert Bart Van Nuffelen terug naar Fred Kader, het jongetje dat in het eerste seizoen een centrale rol speelt. Van Nuffelen zoekt hem op in een verzorgingshuis in het Amerikaanse Omaha. Daar krijgt hij een bijzondere opdracht, die het begin vormt van een nieuwe zoektocht door archieven, geheime onderzoeken en opmerkelijke getuigenissen.
De nieuwe afleveringen bouwen voort op de gebeurtenissen uit het eerste seizoen. Luisteraars kunnen daarom het beste bij seizoen één beginnen. Hoewel de serie opnieuw raakt aan misdaad en onderzoek, blijft de menselijke kant het belangrijkst. Het verhaal gaat ook over herinneren, overleven en de gevolgen van gebeurtenissen die nooit helemaal tot het verleden behoren.
Het tweede seizoen verscheen drie jaar na de oorspronkelijke reeks en werd opnieuw gemaakt door Van Nuffelen en Derycke, bijgestaan door audiomaker Pauline Augustyn.
Wie zijn de makers?
Bart Van Nuffelen is een Antwerpse theater- en podcastmaker. Hij is verbonden aan theatergezelschap Martha!tentatief, waar hij onder meer schrijft, regisseert en voorstellingen maakt rond mensen, steden en maatschappelijke geschiedenis. In De kunst van het verdwijnen verzorgt hij het onderzoek, de interviews en de vertelling.
Lucas Derycke is podcastmaker, regisseur en sounddesigner. Hij tekende bij De kunst van het verdwijnen voor de regie, opnames en montage. Derycke werkte ook als sounddesigner aan de VRT-fictiepodcast Night flights, waarin scènes op locatie werden opgenomen om een bijna filmische luisterervaring te creëren.
Die achtergronden zijn duidelijk hoorbaar. Van Nuffelen vertelt als een theatermaker die precies weet wanneer hij moet vertragen, terwijl Derycke met muziek, omgevingsgeluid en montage een wereld opbouwt waarin de luisteraar volledig wordt meegezogen.
Bekroonde vertelkunst
Het eerste seizoen werd door honderdduizenden mensen beluisterd en won verschillende podcastprijzen. De reeks eindigde bovendien hoog in een verkiezing van de beste podcasts aller tijden van de VPRO Podcastgids.
Dat succes is begrijpelijk. De kunst van het verdwijnen combineert journalistiek onderzoek met literaire vertelkunst, zonder de betrokken mensen te reduceren tot personages in een spannend misdaadverhaal. De serie is zorgvuldig, menselijk en bij vlagen ontroerend.
Voor liefhebbers van true crime die meer zoeken dan een traditionele reconstructie van dader, slachtoffer en politieonderzoek, is dit een uitzonderlijke luisterervaring.
De kunst van het verdwijnen beluisteren
De podcast is onder meer te beluisteren via:
Andere media en achtergrondinformatie
Er is voor zover bekend geen speciaal boek verschenen dat de volledige podcastreeks navertelt. Wel zijn er verschillende aanvullende publicaties:
